Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB) Tanımlama

DİİB ekranı, firmanızın sahip olduğu resmi belgelerin geçerlilik sürelerini, ithalat ve ihracat taahhütlerini sistem üzerinde yönetmenizi sağlar.
Bu belgenin sisteme girilmesi, ithalat sırasında vergisel avantajlardan yararlanmak için zorunludur.

Eğer bir ürün üretip yurt dışına satacaksanız ve bu ürünü üretmek için yurt dışından hammadde veya ara malı ithal etmeniz gerekiyorsa, devlet size şu kolaylığı sağlar:

“Bu ürünü ihraç edeceksen, üretimde kullanacağın hammaddeleri ithal ederken gümrük vergisi ödeme.”

Bu süreci resmileştiren ve takip edilmesini sağlayan belgeye Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB) denir.

Sistem üzerindeki operasyonel döngü şu şekildedir:

DİİB Belgesi Tanımlama → İthalat (Millileştirme) → Üretim → İhracat → Performans Takibi → Belge Kapatma

GENEL BİLGİLER

Fiş Tarihi / Zamanı: Belgenin sisteme işlendiği veya resmiyet kazandığı tarih bilgisidir.

Başlangıç / Bitiş Tarihi: Belgenin geçerli olduğu tarih aralığını ifade eder.

Fiş Numarası: İlgili belgeye ait takip numarasıdır.

Eğer Kod Üretme Şablonları üzerinden bir numaralandırma tanımlanmışsa, sistem her yeni kayıt oluşturulduğunda şablondan otomatik olarak numara üretir ve artırımlı şekilde ilerler.

Kod üretme şablonu tanımlı değilse, kullanıcı her belge oluşturduğunda fiş numarasını manuel olarak girmek zorundadır.

Fiş Açıklaması: Belge ile ilgili ek bilgi veya açıklama girilmek istenirse bu alan kullanılabilir. Bu alana maksimum 400 karakter veri girişi yapılabilir.

Kayıt Durumu: Belgenin sistem içerisindeki işlem durumunu gösterir. Kullanılabilecek durumlar şunlardır:

• Taslak: Kayıt süreci devam eden, işlem yapmaya henüz kapalı belge.
• Normal: Girişi tamamlanmış ancak henüz yürürlüğe alınmamış belge.
• Yürürlükte: İthalat ve ihracat işlemlerinde aktif olarak kullanılan, vergi muafiyeti tetikleyen canlı belge. Belge aktif durumdadır ve ithalat/ihracat işlemleri belge kapsamında gerçekleştirilebilir.
• İptal: Herhangi bir nedenle geçerliliğini yitirmiş veya vazgeçilmiş kayıt.
• Kapandı: İhracat taahhüdü tamamlanmış ve kapatma işlemleri (revize/ekspertiz) bitmiş belge. Belge süresi dolmuş veya taahhütleri tamamlanmış ve kapatılmıştır.

Uzatma Bitiş Tarihi: Bazı durumlarda üretim sürecinin uzaması veya ihracat planlarının gecikmesi gibi nedenlerle Ticaret Bakanlığı’ndan ek süre talep edilebilir.

Bu alan, belgenin orijinal bitiş tarihine eklenen uzatma süresi ile oluşan nihai bitiş tarihini gösterir.

Döviz Kullanım Oranı

 

İthaline İzin Verilen Ürünler sekmesi

Burası, "Üretim yapmak için hangi ham maddeleri vergisiz getireceğim?" sorusunun cevabıdır.

Sistem bu alanda:

• Planlanan ithalat
• Gerçekleşen ithalat

takibini yapar.

-          Satır Kodu: Belge içindeki kalemin referans numarasıdır.

-          GTIP: Ürünün gümrük tarife kodudur.

-          Birim Seti: Ürünün ölçü birimi grubudur (adet, kg, metre vb.)

-          İşlem Birimi : Birim setine bağlı ölçü birimidir.

-          Miktar : Belge kapsamında izin verilen toplam miktardır.

-          İthalat Miktarı: Bu alan, o ana kadar fiilen ithal edilmiş (millileştirilmiş) miktarı gösterir.

Sistem, toplam izin verilen miktar ile gerçekleşen ithalatı karşılaştırarak ilerleme oranını hesaplar.

NOT: Millileştirme fişinin Kayıt Durumu Başlamadı yada İptal Edildi durumunda ise DİİB Belgesine miktar ve tutarlar yansımaz.

DİİB Tanımlı Miktar: 500 Adet

Fiilen Millileşen (İthal Edilen): 25 Adet

Sistem Gösterimi: İthalat Miktarı alanında %5 [25] ibaresi yer alır. 

DİİB kapsamında toplam 500 birim ithalat hakkınız olduğunu varsayalım. Bu miktarın 25 birimini millileştirdiğinizde, sistem arka planda şu hesaplamayı yapar:

Bu durumda sistem, ithalat miktarı alanında "%5 [25]" değerini görüntüleyerek, taahhüdünüzün ne kadarlık kısmının gerçekleştiğini size anlık olarak raporlar.

-          CIF USD Tutar : İthal edilecek malın toplam CIF değeridir. 
Malın bedeli + Sigorta + Navlun dahil dolar değeridir. Gümrükte vergi muafiyeti bu tutar üzerinden hesaplanır. Belge kapsamında ithal edebileceğiniz toplam tutardır. Bu alan manuel olarak doldurulur ve belgenin resmi üst limitini temsil eder

-          İthalat CIF Tutarı : Gerçekleşen ithalatın toplam değeridir. Bu alan sistem tarafından otomatik olarak hesaplanır ve belge kullanım performansınızı takip etmenizi sağlar.

-          FOB USD Tutar : İhraç edilecek ürünün satış değeridir. Millileştirme fişinde bulunan Miktar ile CIF Birim Fiyatını çarpımı sonucu elde edilir. Oranı ise sistem otomatik hesaplar. İthalat CIF USD Tutarı alanında gördüğünüz %6 [300] gibi bir ifade şu şekilde oluşur:

CIF USD Tutarı (İthalat CIF): 5000
Millileştirme Tutarı: 300 ( 25 adet 12 USD’den 25*12 = 300 )
Gösterim: %6 [300]

300/5000: 0.06
0.06*100=6

Yüzdelik oranın Hesaplaması
Millileştirme Tutarı / İthalat CIF USD Tutarı × 100

-          İhracat FOB Tutarı : Gerçekleşen ihracatın toplam değeridir.

-          Satır Açıklaması : Satır hakkında ek bilgi girilmesini sağlar.

-          Satır Durumu : Satırın aktif olup olmadığını gösterir.

İhracı Taahhüt Edilen Ürünler sekmesi

-          İthal edilen ham maddelerden üretilerek yurt dışına satılması zorunlu olan mamul ürünlerin listelendiği alandır.

-          Buradaki taahhütler kapandıkça belgenin gümrükteki teminatları çözülür.

DİİB içerisinde tanımlanan kayıtlar, daha sonra İthalat veya İhracat dosyalarında ürün satırlarında kullanılabilir.

Bu sekmede, vergi muafiyeti karşılığında yurt dışına satmayı taahhüt ettiğiniz nihai ürünlerin takibi için kullanılır.

DİİB kapsamında ithal edilen girdiler kullanılarak üretilip ihraç edilmesi taahhüt edilen nihai ürünler tanımlanır.

Başka bir ifadeyle bu bölüm:

“İthal ettiğim hammaddelerden hangi ürünü üretip ne kadar ihraç edeceğim?” sorusunun cevabını içerir.

Sistem bu alanda:

• Planlanan ihracatı
• Gerçekleşen ihracatı
• Döviz kullanım oranını

takip eder.

-          Satır Kodu: Belge içindeki kalemin referans numarasıdır.

-          GTIP: Ürünün gümrük tarife kodudur.

-          Birim Seti: İhracat faturalarında kullanılan birim seti ile bu alandaki birim seti birebir aynı olmalıdır. Farklı olması durumunda sistem kayıt işlemini tamamlamaz ve kullanıcıya uyarı verir.

“DİİB satır öğesi birim seti ‘Gram’, seçilen ürünün birim setinden farklıdır.”

Uyarı: Eğer DİİB satırında "gram" seçiliyken, ihracat dosyasındaki faturadaki ürünün birim seti "Adet" veya farklı bir ölçü birimi ise sistem kayıt işlemini durdurur ve hata verir. Eşleşme sağlanmadan işlem tamamlanamaz.

-          İşlem Birimi: Seçilen Birim Setine bağlı olan miktar birimi (kg, m, adet vb.) sistem tarafından otomatik olarak bu alana getirilir.

-          Miktar: Belge kapsamında taahhüt edilen toplam ihracat miktarını ifade eder. Bu değer, belge kapatma sürecinde ihracat taahhüdünün yerine getirilip getirilmediğinin kontrol edilmesi için kullanılır.

Bu alan, ithalatın gerçekleşme oranını hesaplamak için temel referans kabul edilir.

-          İhracat Miktarı: Bu alan, belge kapsamında fiilen gerçekleştirilen ihracat miktarını gösterir. Sistem, toplam taahhüt edilen miktar ile gerçekleşen ihracat miktarını karşılaştırarak ilerleme oranını hesaplar.

Örnek

Taahhüt edilen ihracat: 1000 adet

Gerçekleşen ihracat: 254 adet (Birden fazla faturada aynı DİİB belgesi seçilmişse, ilgili faturalardaki miktarlar toplanarak gösterilir. )

Sistem gösterimi: %25 [254]

Gerçekleşen Miktar [254]: Köşeli parantez içindeki bu rakam, ilgili DİİB satırı ile ilişkilendirilmiş olan tüm ihracat faturalarındaki miktarların toplamıdır.

Performans Yüzdesi [%25]: Bu oran, fiilen ihraç edilen miktarın (254), taahhüt edilen toplam miktara (1000) olan yüzde oranını gösterir.

Hesaplama Formülü

Sistem arka planda şu matematiksel işlemi gerçekleştirmektedir:

Sistem bu değeri tam sayıya yuvarlayarak size %25 olarak sunmaktadır. 

Durum Kontrolü: İhracat faturalarının bu hesaplamaya dahil olması için fiş durumunun "İptal" veya "Taslak" olmaması, yani geçerli bir işlem olması gerekir.

 

-         FOB USD Tutarı :   FOB (Free On Board), ürünün ihracat bedelini ifade eder.

• Bu tutar:
  ürünün satış bedelini içerir
  sigorta ve navlun maliyetlerini içermez.

Bu alan, taahhüt edilen toplam ihracat değerini ifade eder ve genellikle manuel girilir.

-         İhracat FOB Tutarı: Bu alan sistem tarafından otomatik hesaplanır ve gerçekleşen ihracatın toplam değerini gösterir. Gerçekleşen ihracat faturalarından gelen toplam tutardır.

İhracat FOB Tutarı alanındaki %11 [11.350] gösterimi, sistemin o ana kadar gerçekleştirdiğiniz toplam ihracat bedelini kümülatif olarak topladığını ve bunu taahhüt ettiğiniz toplam tutara oranladığını gösterir.

Hesaplama mantığı şu şekildedir:

• Gerçekleşen Tutar [11.350]: Köşeli parantez içindeki bu değer, ilgili DİİB satırı ile ilişkilendirilmiş tüm ihracat faturalarındaki bedellerin (FOB) toplamıdır.
• Yüzdelik Oran [%11]: Bu oran, fiilen gerçekleşen ihracat tutarının, manuel olarak girdiğiniz toplam FOB USD tutarına olan yüzdesel karşılığıdır.
  
  

  Hesaplama Formülü

  Sistem arka planda şu matematiksel işlemi gerçekleştirir:

  

  Dahilde İşleme İzin Belgesi

Sistem bu değeri genellikle tam sayıya yuvarlayarak size %11 [11.350] olarak sunar.

-         Bilgi: Yüzdelik oranların yükselmesi, ihracat taahhüdünüzü başarıyla tamamladığınızı ve Dahilde İşleme İzin Belgesi'ni kapatma aşamasına yaklaştığınızı gösterir. Eğer bir faturayı iptal ederseniz veya durumunu değiştirirseniz, bu oranlar sistem tarafından otomatik olarak geri çekilir

-         Satır Açıklaması: İlgili ihracat kalemi hakkında ek bilgi girilmesini sağlayan alandır.

-         Satır Durumu: Satırın işlem durumunu ifade eder.

• İşlenebilir : Satır aktif durumdadır ve ihracat işlemlerinde kullanılabilir.
• Kapalı : Satır işlem yapılmasına kapatılmıştır.
• İptal : Satır geçersiz hale getirilmiştir.

Örnek DİİB Senaryosu

• Aşağıdaki örnek, DİİB sürecinin sistem içerisinde nasıl ilerlediğini göstermektedir.

  1. Belge Oluşturma

  Firma bir DİİB belgesi oluşturur.

  Belge bilgileri:

  Belge No: DİİB-2025-001
  Başlangıç Tarihi: 01.01.2025
  Bitiş Tarihi: 31.12.2025

  2. İthal Edilecek Hammaddelerin Tanımlanması

  Ürün	GTİP	Miktar	CIF Tutar
  Çelik Sac	7208	500	5000 USD

   

  3. Millileştirme (İthalat)

  Miktar	Birim Fiyat	Toplam
  25	12 USD	300 USD

   

  Sistem gösterimi: %5 [25]

  CIF kullanım oranı: %6 [300]

  4. Üretim

  İthal edilen hammaddeler kullanılarak ürün üretilir.

  5. İhracat Tanımı

  İthal edilen hammaddeler kullanılarak ürün üretilir.

  Ürün	GTİP	Miktar	FOB
  Makine Parçası	8466	1000	10.000 USD

   

  6. İhracat Gerçekleşmesi

  Miktar	Birim Fiyat	Toplam
  200	5 USD	1000 USD

  
  Sistem gösterimi: %20 [200]

  FOB kullanım oranı: %10 [1000]
  
  

  14. Sistem Kontrolleri

  Orkestra ERP, DİİB işlemlerinde aşağıdaki kontrolleri otomatik yapar.

  Birim Seti Kontrolü

  DİİB satırındaki birim seti ile millileştirme fişindeki ürünün birim seti aynı olmalıdır.

  Aksi durumda sistem hata verir.

  Örnek hata:

  DİİB satır öğesi birim seti 'Gram', seçilen ürünün birim setinden farklıdır.

  Belge Süresi Kontrolü

  İthalat veya ihracat işlemleri belge süresi dışında yapılamaz.

  Satır Durumu Kontrolü

  Sadece İşlenebilir durumundaki satırlar işlem görebilir.

  15. Belge Kapatma Süreci

  Belge süresi sonunda aşağıdaki kontroller yapılır.

  1. İthalat miktarı kontrol edilir
  2. İhracat taahhüdü kontrol edilir
  3. Döviz kullanım oranı kontrol edilir

  Tüm şartlar sağlanıyorsa belge kapandı durumuna alınır.